Viski nedir?” sorusuna cevap aramak için bütün yüksek alkollü içkilerde olduğu gibi 15. yüzyıla uzanan bir tarih yolculuğuna uzanıyoruz.
Damıtma teknikleri yaygınlaşıp, her toplum – medeniyet kendi topraklarının sunduğu hammaddeler ile bir nevi öze ulaşma becerisi kazandığında, Büyük Britanya adasının Kuzey ülkesi olan İskoçya yaşam suyu olarak anılan bir tahıl özüne – viskiye ev sahipliği yapmıştır.
Viski, tahıl maltının mayalandırılıp ardından damıtılmasıyla elde edilir.
Dünyanın birçok yerinde üretilen viskileri birbirlerinden ayıran temel özelliklerin bileşenlerini viski üretiminde çok önemli bir yere sahip olan su, tahıllar, kullanılan maya ile ‘yörenin – bölgenin’ iklimi ve üretim teknikleri unsurları belirler.
Viskinin anavatanı sayılan İskoçya’da viski üretimi ülke ekonomisinin dinamiklerinin oldukça geniş bir kısmını oluşturur ve ülkenin tarım politikasının tek başına belirleyicisidir diyebiliriz.
Viski ile anılan diğer bir ülke olan İrlanda, viski üretimi ve viskinin kalitesi konusunda İskoçya ile her zaman bir yarış içerisinde olmuştur.
İrlanda’lı viski üreticilerinin, ülkelerinin viski konusunda çok daha köklü bir tarihe ve nitelikli viskilere sahibi olduğu iddiaları – beyanları her zaman ve dönem için yerini korumuştur.
Tarihin gelgitleri alçalıp yükseldikçe, İskoçya ile İrlanda arasında zaman zaman çekişmeli geçen bu önde olma yarışı günümüz koşullarında İskoçya tarafından domine edilmiş durumdadır.
Viski, son damıtım prosesini tamamladığında elde edilen likit renksizdir ve sürecin bu aşamasında viski olarak adlandırılamaz; bu haliyle sadece damıtılmış bir alkol – tahıl bazlı etil alkoldür.
Viskinin karakter kazanması, renk alması, olgunlaşması ve yumuşaması için meşe fıçılarda dinlendirilmesi – yıllandırılması gerekir.
İskoç kanunlarına göre bu likitin viski etiketi alabilmesi için en az 3 yıl meşe fıçılarda yıllandırılması gerekir. Yıllandırma sürecinde her yıl fıçının içerisindeki likit % 2-3 oranında buharlaşır ve bu süreç literatürde meleklerin payı olarak adlandırılır.
Meleklerin payı sadece viski üretimine özgü bir konu başlığı değildir ve fıçıda bekletilen – yıllandırılan her damıtık içki türü için bu buharlaşma söz konusudur. Bölgesel – iklimsel farklılıklara göre kıyasla daha sıcak olan ülkelerde bu oran %10 boyutlarına kadar da çıkabilir.
Uzun seneler yıllandırılmış viskilerin daha pahalı olmalarının en önemli sebeplerinden biri de meleklerin payı dediğimiz eksilen viski kaybının seneler – yıllandırma uzadıkça sürekli artmasından kaynaklanır.
Viski yıllandırılırken fıçılarda kaldığı süre viskinin fıçıdan edindiği “aromaları – karakteri” zenginleştirir ve niteliklerini artırır. Ek olarak, viskinin fıçıda bekletildiği uzun yıllar likitin meleklerin payı oranını da belirlediği için yıllandırılmış viskilerin – alkollerin fiyatı da bu parametrelere göre belirlenir.
Bir de meleklerin payı ile ilgili bir film önerisini verelim: The Angels’ Share
Whisky mi yoksa Whiskey mi?
Whisky mi yoksa Whiskey mi? “hangisi doğru?” sorusunu soranlar için de bir paragraf açalım.
Öncelikli olarak kelimemizin kökeninin Latincede hayat suyu anlamına gelen aqua vitae (akua vitaye) sözcüğüne dayandığını biliyoruz.
Gal dilinde bu sözcük uisce beatha (üskiva) olarak kullanılıyor ve zamanla “va” eki düşüyor; uisce kelimesi de günümüze uzanan kimliği ile whisky söylemine evriliyor.
1800’lü yıllarda İrlanda ile İskoçya arasında geçen viski için önde olma yarışı literatüre bir ikilik katmış ve etiketlerde isimler ayrılmıştır. İrlandalılar Amerika’ya ihraç ettikleri viskilerinin İskoç viskilerinden daha kaliteli olduğu inancı ve iddiası ile kendi viskilerini İskoç viskilerinden ayırmak için etikete ilaveten bir “e” harfi koymuşlar.
Viski; İskoçya, Kanada ve Japonya gibi ülkelerde Whisky etiketi taşırken,
İrlanda ve Amerika’da ise ekstra bir “e” harfi alarak Whiskey etiketi ile şişelenir.
Son yıllarda Amerika’da üretilen bazı single malt viskilerin etiketlerinde de whisky etiketi görebiliyoruz.
Viski Nasıl İçilir?
“Viski nasıl içilir?” sorusunu sıkça duyarız; bu soruya verilebilecek en uygun cevap içim niyetinizin ne olduğu ile alakalıdır.
Örneğin; tadım yapıyor ve viskiyi tanımak amacı taşıyorsanız: Buzsuz ve sek içim viskinin karakterini anlayabilmeniz için en doğru seçim olacaktır.
Diğer seçenekler ve durumlar için bir İrlanda atasözü der ki:
Viskimi nasıl içeceğime kimse karışamaz!
Elbette viskinizi nasıl içmeniz gerektiğine damak zevkiniz karar verecektir ancak alınabilecek profesyonel tavsiyelerden de kimseye bir zarar gelmez 🙂
Eğer sek içim sizin için ilk tercih olamıyorsa ve viskiyi yumuşatmak için buz kullanımına yöneliyorsanız bu noktada buzun viskiye – alkole olan etkilerini biliyor olmanız gerekir.
Buz, içkinizi soğutup yumuşatır ve bunu buz formundan su formuna dönerken içkinizi sulandırarak yapar; eğer içkinizi yavaş içen biriyseniz kadehinizde uzun süre bekleyen buzlar tadım kalitenizi bozacak ve bir süre sonra tamamen su içiyor gibi hissedeceksiniz.
Bu durum için alınabilecek en iyi önlemlerden biri tek parça ve büyük bir buz ya da çok fazla buz kullanmak olacaktır. Böylece buz daha geç sulanacağından içim kalitenizi korumuş olabileceksiniz.
Bir diğer önemli konu ise doğru viski seçimidir.
Kimi damaklar sert ve güçlü yapılarda viski ararken kimileri ise daha yumuşak, tatlımsı ve meyvemsi viskiler sever.
İlk adım olarak sizin doğrunuzu ve damak tadınızı yansıtan bir viski seçimi ile başlarsanız viski ile kurabileceğiniz bağ arasındaki engellerin büyük bir kısmını aşmış olursunuz.
Birçok marka ve viski çeşiti arasından size en uygun viskiyi – viskileri bulabilmek için tadım notları okumak ve aroma notalarını öğrenmek size viski seçiminiz konusunda yardımcı olabilir.
Viskinizi nasıl seçebileceğinizden tam olarak emin değilseniz paylaşacağım bu link ile damak tadınıza uygun viski seçimi yapabilmek bir nebze daha kolay ve keyifli olabilir:
11 soruluk küçük bir anket sonucunda sizin için en uygun tat profiline sahip viskiyi öneren bu web sitesi damak tadınızı tanımaya yönelik sorularıyla anketin sonunda sizin için uygun olabilecek viskileri öneriyor.
Eğer siz de bizim gibi bir kokteyl aşığıysanız ve viskinizi kokteyl olarak içmek isterseniz de Viski Kokteyl Workshop etkinliklerimiz için bizimle iletişime geçmenizi öneririm 🙂
Viski Çeşitleri Nelerdir?
Viski çeşitleri hammadde ve üretim teknikleri baz alınarak değerlendirildiğinde 7 gruba ayrılıyor:
- Single Malt (Tek malt)
- Blended Malt (Malt Harman)
- Blended (Harman)
- Grain (Tahıl)
- Çavdar
- Tenessee
- Bourbon
Ek olarak viski çeşitleri ülkeler – bölgeler bazında temel olarak 4 kategoriye ayrılırlar:
- İskoç viskisi – Scotch whisky
- İrlanda viskisi – Irish whiskey
- Amerikan viskisi – Bourbon whiskey
- Kanada viskisi – Canadian whisky
Son yıllarda Japonya, Tayvan, Hindistan ve Avustralya gibi ülkelerin viskileri de global ölçekte atılımlar yaparak adlarıdan bahsettirmeye başladılar.
Türkiye’de ise viski üretimi güncel olarak bulunmuyor.
Ankara viskisi, 1960 yılında Türkiye’de üretimine başlanan ve 2000’li yılların başlarında faaliyeti durdurulan, Türkiye’nin ilk ve maalesef son viskisiydi.
Umuyorum ki, ülkemizde de viski üretim faaliyetleri kaliteli tahılın beşiği olan topraklarımızda tekrar can bulur.
Viski üretiminin üretici açısından en büyük handikaplarından biri: Üretimin yüksek ölçekte yatırım gerektiren ve uzun vadede geri dönüş getiren bir ticari faaliyet olmasıdır.
Kurulacak viski üretim tesisi yatırımının yanı sıra, elde edilen nihai ürünün viski etiketi alabilmesi için likiti en az 3 yıl dinlendirmek ve sonrasında satabiliyor olmak, ülkemizdeki reklam ve erişim kısıtlamalarını yatırımcıların bu ticari faaliyetten kaçınmalarının başlıca sebepleri olarak sıralayabiliriz.
İskoç viskisi
Birçok ülke ve üretici tarafından taklit edilmesine rağmen hiçbir zaman aynı tat ve karakterde bir viski elde edilememesinin ana nedeni; İskoçya’nın iklimi (viski üretiminde bölgenin önemi) ve turba olarak bilinen, viski üretiminde kullanılan çayır tezeğidir.
İskoçlar, viski üretiminde arpa maltının kurutulması için turbayı yakıt olarak kullanırlar ve İskoç viskilerine “isli” karakteri bu işlem sayesinde kazandırılır. Viskinin tadını ve karakterini belirleyen bir diğer önemli unsur ise meşe ağacından yapılan fıçılardır.
Single malt İskoç viskileri hariç neredeyse bütün İskoç viskileri harmanlanmış viskilerdir; bu tanım, malt viskilerin tahıl viskileri ile karışımı sonucu üretilen viskileri sınıflandırmak için kullanılır.
Single malt İskoç viskileri : The Glenlivet, Glenfiddich, Glenmorangie.
Harman iskoç viskileri : Johnie Walker, Chivas Regal, Dimple.
İrlanda viskisi
İrlanda viskisinin üretim aşamaları İskoç malt viski üretimi ile aynı süreçleri kapsar. İrlandalılar maltların hazırlanması sırasında İskoçlar gibi yüksek ateş ve turba kullanmadıkları için viskilerinin karekterinde isli notalar bulunmaz.
Hammadde olarak arpanın yanı sıra yulaf ve buğday kullanılan İrlanda viskileri; en az 7 sene kullanılmış sherry, rom ya da brandy fıçılarında yıllandırılır.
İrlanda viskileri, İskoç viskilerine göre yumuşak içimlidir ve yoğunluğu diğer viskilere göre daha düşüktür. Belirtmekte fayda var, “içimi daha yumuşak” demek daha kalitelidir anlamı taşımıyor.
Öne çıkan markalar: Jameson, Bushmills ve Paddy’dir.
Amerikan viskisi
Amerikan viskisi, Bourbon (Burbon) viski olarak bilinir. Bir viskinin Bourbon olarak adlandırılabilmesi için hammadde olarak üretiminde en az %51 oranında mısır kullanılması ve 2 yıl dinlendirilmesi gerekir. Üretimde mısır bazının yanında buğday ve çavdar da kullanılabilir.
Bourbon viskilerin tatları genellikle vanilyamsı, tatlımsı – ekşimsidir. Bu viskilerde tatlı notalar mısırdan, hafiflik kullanılan buğdaydan ve ekşimsilik çavdardan gelir.
Bourbon viskilerde kullanılan meşe fıçılar içleri kömürleşinceye kadar yakılırlar. Bu fıçılar viskiye vanilya tatları ile birlikte koyu kızıl bir renk ve damakta pürüzsüz bir kıvam kazandırırlar.
Bourbon viskiler 3 farklı şekilde pazarlanmaktadır:
- Straight Bourbon : Sadece tek bir firmanın ürettiği viskidir.
- Blended Straight Bourbon : Tek bir tesise ait olmayıp benzer firmaların ürünlerinden harmanlanan viskilerdir.
- Blended Bourbon : Hafif alkollü bileşenlerin harmanlandığı türdür.
Amerika’da üretilen bir diğer viski türü de Tenessee Whiskey‘dir. Üretimi Bourbon viski ile neredeyse aynıdır. Ek olarak bu viski stilinin üretim aşamasında “kömürden süzülme” prosesi uygulanır. Jack Daniel’s bu türün en popüler temsilcisidir.
Dünya çapında tercih edilen Amerikan viski markaları: Jim Beam, Wild Turkey ve Maker’s Mark olarak örneklendirilebilir.
Kanada Viskisi
Kanada viskisi Rye viski olarak bilinir. Çavdar viskisi olarak da anılan bu viskilerin yapımında çavdarın yanı sıra buğday ve arpa da kullanılmaktadır.
Kanada kanunlarına göre bir viskinin Rye etiketi alabilmesi için; Kanada’da damıtılmış olması ve standartlarca belirlenmiş kendine özgü tat, aroma ve karakteri taşıması beklenir. Kanada viskilerinin damıtım sonrası en az 3 yıl dinlendirilmeleri yasal bir zorunluluktur.
Kanada viskileri genellikle tek bir üretim tesisine ait olmayıp harmanlanan viskilerdir. En popüler temsilcisi ise Canadian Club markasıdır.